Opmerking

Dit multimediaverhaal gebruikt video- en audioclips. Ga na of uw luidsprekers ingeschakeld zijn.

Gebruik het muiswiel of de pijltoetsen op uw toetsenbord om tussen pagina’s te navigeren.

Vegen om tussen pagina‘s te navigeren

Hier gaan we

Ontdek het verhaal

Logo https://concertgebouw-brugge.pageflow.io/sibelius

Inleiding

Ga naar de eerste pagina

Vele gezichten

Achter de façade van Sibelius’ statige gezicht huizen heel wat verschillende verhalen. Sibelius was bij leven – en is nog steeds – een nationale held in Finland. Ongekend populair en tegelijk eeuwig onzeker. Te midden van de Europese culturele kringen voelde hij zich vaak een buitenstaander, die de erkenning niet altijd vond waar hij ze hoopte te vinden. Een perfectionist was hij, die bleef schaven tot elke noot stond waar ze moest staan. Een gerateerd violist. Een hardnekkige alcoholist. Een natuurmens en een sociaal beest, een einzelgänger en een liefhebbende echtgenoot. Hoe meer je over Sibelius te weten komt, hoe meer hij je ontsnapt. En misschien geldt voor zijn muziek wel net hetzelfde.
Ga naar de eerste pagina
Janne Sibelius zag het levenslicht op 8 december 1865 in Hämeenlinna, een klein garnizoensstadje in het Groothertogdom Finland dat toen nog deel uitmaakte van het Russische Rijk. Sibelius’ familie behoorde tot de Zweeds-sprekende minderheid en Sibelius zou ook het grootste deel van zijn opvoeding in het Zweeds krijgen. Zijn vader liep tijdens een periode van hongersnood buiktyfus op en stierf toen Sibelius nog maar twee jaar oud was. Sibelius zou voor altijd de vage herinnering koesteren aan een man die naar sigaren rook, hem in zijn armen hield en hem een boek toonde met een tekening van een zwaan.
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Water drops

Beluister het volledige fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
De buffetpiano in het huis van zijn oma, waar de vaderloze familie was ingetrokken, prikkelde Sibelius’ fantasie. Soms kroop hij onder de piano en verzon allerlei verhalen bij de klanken die hij hoorde, soms klom hij op de pianokruk en improviseerde zijn eigen deuntjes. Een nonkel zette Sibelius op het spoor van de viool toen hij ongeveer tien jaar oud was. Met zijn oudere zus op de piano en zijn jongere broer op de cello oefende Sibelius kamermuziek en soms werd hij uitgenodigd om samen met enkele buren mee te spelen in een strijkkwartet. Misschien schreef Sibelius rond die tijd ook al zijn eerste, echte compositie neer: Regendruppels, een klein sfeerstukje voor cello en viool.

Ga naar de eerste pagina
De grote wereld lonkte. Sibelius verruilde het kleine Hämeenlinna voor Helsinki, vastbesloten om een sterviolist te worden. In die tijd begon hij ook de oude visitekaartjes te gebruiken van zijn overleden nonkel en zeevaarder. De oude Johan Sibelius had zich tijdens zijn leven altijd ‘Jean’ laten noemen en zo'n internationale naam wilde de jonge Sibelius voor zichzelf ook. Het tekende hem: zijn ambities lagen toen ver buiten de landsgrenzen. Sibelius’ viooldromen werden echter aan diggelen geslagen door een recensent die in de krant noteerde dat Sibelius’ toon te dun en te stug klonk. Zijn harmonie-leraar ontdekte tegelijkertijd zoveel talent in de twintigjarige Sibelius, dat de lessen algauw uitmonden in volwaardige compositieklassen. Een nieuwe weg lag al open.
Ga naar de eerste pagina
Sibelius ontmoette Aino, zijn toekomstige echtgenote, toen hij in het huis van een medestudent aan het musiceren was. Hij struikelde over zijn vingers toen zij de kamer binnenkwam. Eén passionele blik was genoeg, de rest is geschiedenis. Op een korte amoureuze pauze tijdens Sibelius’ studieverblijven in Berlijn en Wenen na, zouden ze tot aan zijn dood samenblijven. Aino’s familieleden waren fervente ‘Fennomen’, voorvechters van de Finse taal en cultuur. Eén van Aino’s broers was op dat moment zelfs bezig met het oprichten van de Finse krant Päivälehti. Sibelius was geraakt door het enthousiasme van de groep rond de krant. ‘Ik was eigenlijk een ‘Svecoman’, een aanhanger van de Zweedse taal en cultuur, tot de Päivälehti-kring een nieuwe geest in mij deed ontwaken’, schreef hij later.
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Kullervo Symphony

Beluister het volledige fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
Finse inspiratie vond Sibelius in de Kalevala, een verzameling volksverhalen die door de dichter Elias Lönnrot waren neergeschreven. Niet alleen de verhalen zelf, maar ook de ritmes en de kleuren van de Finse taal fascineerden Sibelius mateloos. ‘Naar mijn gevoel is de Kalevala uiterst modern. En het is muziek: een thema met variaties,’ schreef hij in zijn dagboek. Hij zou zijn hele carrière lang blijven putten uit de verhalenpracht van de Kalevala en het waren ook precies die werken waaraan hij zijn status als ‘Finse componist’ zou danken. Dat begon al meteen met Kullervo, een groots opgezet werk voor koor en orkest. ‘Dit is Finse muziek,’ schreef een criticus na de première. ‘We herkennen deze tonen als de onze, zelfs al hebben we ze nooit eerder gehoord.’

Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Jean Sibelius - Finlandia Op.26

Beluister het volledige fragment.

0:00
/
0:00
Start audio now
In 1899 zwollen de patriottische gevoelens van Sibelius verder aan. De Russische tsaar Nicolas II verkondigde in zijn ‘Februari Manifest’ dat hij de macht van het Finse Groothertogdom wilde inperken. Svecomen en Fennomen verenigden zich in hun verzet tegen dit manifest. Sibelius werd er de artistieke spreekbuis van. De tekst van The Song of the Athenians bevatte een nauwelijks vermomde oproep tot verzet tegen Rusland. Ook Finlandia, het laatste deel van een reeks tableaus gecomponeerd voor de viering van de onafhankelijke Finse pers, riep klaar en duidelijk tot protest op. Tot op vandaag geldt Finlandia als het officieuze Finse volkslied, dankzij de tekst die er in 1941 door een Finse dichter aan werd toegevoegd: ‘Oh Finland, ontwaakt!’

Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Violin Concerto in D minor op.47

Beluister het volledige fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
Sibelius was een charismatische bon vivant. Champagne en kreeft, rode wijn en gebraden kippen: hoe overdadiger, hoe liever hij het had. Om zijn extravagante levensstijl te bekostigen stak hij zichzelf keer op keer in de schulden, vaak tot wanhoop van zijn familieleden. Sibelius’ alcoholverslaving liep als een rode draad doorheen zijn leven. Periodes van onthouding wisselden af met periodes van excessief drinken. Net zoals zijn vrolijke dronk zich afwisselde met een veel donkerdere dronk: de duistere intensiteit waar je glimpen van kan opvangen in werken als En Saga of het beroemde Vioolconcerto. Ook sigaren waren een vast attribuut. Ze schaadden zijn gezondheid zozeer dat hij in 1908 in Berlijn een tumor uit zijn keel moest laten wegsnijden.

Ga naar de eerste pagina
Sibelius voelde zich erg verbonden met de natuur. Al van in zijn jeugdjaren, toen hij de zomers doorbracht in het kustplaatsje Loviisa, genoot hij van lange wandelingen in zijn eentje. Als een fijn afgestelde radar pikte hij alle mogelijke veranderingen in de natuur op en hij volgde het verglijden van de seizoenen op de voet. Van lentebloesems genoot hij evenveel als van vallende bladeren. Sibelius bezat bovendien een heel sterk synesthetisch vermogen, dat wil zeggen dat zijn zintuigen voortdurend met elkaar in gesprek gingen. Kleuren en lichtspelingen werden in zijn hoofd haast vanzelf klanken en akkoorden. Het verband tussen zijn liefde voor het epische Finse landschap en de weidse klanken van, onder andere, de Vijfde symfonie is dan ook onmiskenbaar.
Ga naar de eerste pagina
Sibelius en Aino besloten een huis te bouwen in Järvenpää, gelegen aan het Tuusula-meer, een veertigtal kilometer ten noorden van Helsinki. Toen het huis in 1904 helemaal af was, doopte Sibelius het ‘Ainola’. Hij en zijn vrouw maakten er deel uit van een bloeiende artistieke gemeenschap die zich rond het meer had gevestigd. Onder hun vrienden telden ze onder andere de schilder Eero Järnefelt, Aino’s broer, en schrijver Juhani Aho. Sibelius’ leven bestond vanaf dan uit een voortdurende pendelbeweging: van en naar Ainola. In Ainola vond hij de rust die hij nodig had om te componeren, de inspiratie die de natuur hem bood, de veilige haven van zijn gezin. Maar tegelijk lonkte telkens opnieuw het stadse leven, met lange verblijven in Helsinki, maar ook in wereldsteden als Parijs, Londen en Berlijn.
Ga naar de eerste pagina
Sibelius engageerde zich graag in het artistieke gesprek van zijn tijd. Hij bewonderde Richard Strauss, ontmoette Gustav Mahler meermaals en ging in discussie met Arnold Schönberg. Het idee van voortdurende vernieuwing in de muziek intrigeerde hem. Hij wilde het spel graag meespelen en wilde – minstens even graag – erkend worden door de grote namen in Europa. Maar vanbinnen knaagde een voortdurende onzekerheid. Wat was zijn plaats in dit alles? In zijn dagboeken gaf hij stem aan zijn twijfel. ‘Niet iedereen kan een vernieuwend genie zijn’, schreef hij berustend. Maar op een ander moment voelde hij zich dan weer opstandig. ‘Ben ik echt alleen maar een Fins curiosum?’ Sibelius zag in zichzelf bovenal een einzelgänger. Laat de wereld zijn gang maar gaan … ik zal mijn eenzame pad vervolgen.’
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Tapiola

Beluister het volledige fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
Tijdens de laatste dertig jaar van zijn leven trok Sibelius zich terug in Ainola en schreef hij, op het symfonische gedicht Tapiola na, geen grote werken meer. Over het hoe en het waarom van die lange stilte wordt vandaag nog altijd druk gespeculeerd. Voelde hij geen behoefte meer om te componeren nu zijn schulden eindelijk waren ingelost en hij een ruim stipendium van de Finse staat ontving? Ging het componeren moeizaam door de tremor in zijn beide handen? Of worstelde hij met een artistiek writer’s block? Zeker is dat hij heel wat schetsen maakte voor een achtste symfonie die uiteindelijk nooit het daglicht zag. Een deel van die schetsen verbrandde hij in de jaren 1940 in een groot vuur. ‘Schrijf nooit een overbodige noot’, verkondigde hij vaak. En dat deed hij. Zijn grote muzikale avontuur eindigde in de diepe stilte van Ainola.

Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina

Meer dan een Fins curiosum

Hoe Fins is de Finse muziek van Sibelius eigenlijk? Is hij enkel de weemoedige klankschilder van besneeuwde vlaktes en dichte dennenbossen of is er meer? En doen we Sibelius geen onrecht aan door alleen maar door die Finse bril naar hem te kijken? Zelf verkoos Sibelius de waarheid in het midden te laten. ‘Het is onmogelijk om kunst met woorden uit te leggen. Wanneer ik het toch probeer, betreur ik het de volgende dag al. De luisteraar heeft onbeperkt veel mogelijkheden om me mis te verstaan en beperkte mogelijkheden om goed te verstaan.’
Ga naar de eerste pagina
‘We herkennen deze tonen als de onze, zelfs al hebben we ze nooit eerder gehoord’, schreef Oskar Merikanto in de krant, daags na de première van Kullervo. De uitspraak verbergt een klein, onlogisch haakje: hoe kun je weten of iets Finse muziek is, zonder ooit eerder Finse muziek gehoord te hebben? Wat Merikanto eigenlijk bedoelde, klinkt waarschijnlijk ongeveer zo: ‘Het is Fins, omdat er een Finse essentie bestaat die diep in ons opgeslagen ligt en herkend wordt door eenieder die diezelfde essentie deelt.’ Maar evengoed had hij kunnen zeggen: ‘Het is Fins omdat wij hier en nu besluiten dat dit Fins is.’ Dat laatste blijkt het dichtste bij de historische waarheid te liggen.
Ga naar de eerste pagina
Sibelius schreef en dacht in het Zweeds en had voor zijn huwelijk met Aino weinig affiniteit met de Finse taal en cultuur. Aan Kullervo ging ook geen uitgebreide studie naar Finse volksmuziek vooraf. En de Kalevala, waar Sibelius zich zo graag op baseerde, bleek na onderzoek door wetenschappers in de 20e eeuw, weinig te maken te hebben met echte Finse legendes. De Kalevala was in de eerste plaats een product van de verbeelding van dichter Elias Lönnrot, een fantasie over wat ‘de Finse identiteit’ zou kunnen betekenen. Hetzelfde gaat op voor Sibelius’ muziek. In alle nationale bewegingen uit de 19e en vroege 20e eeuw zien we dit soort mengeling van geschiedenis en verbeelding aan het werk. Wie we zijn, is wie we vertellen te zijn.
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Symphony no.1

Beluister het volledige fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
Tegelijkertijd was het juist dat nationale aspect waar Sibelius in de rest van de wereld zijn populariteit aan dankte. Men meende iets te horen wat inherent ‘anders’ was. Toen Sibelius in 1905 naar Engeland kwam om zijn Eerste symfonie en Finlandia aan het publiek voor te stellen, schreef een journalist uit Liverpool: ‘Ik heb nooit eerder naar muziek geluisterd die me zo volledig wegvoerde uit ons gewone Westerse leven. (…) Elke bladzijde (van Sibelius’ muziek) ademt een andere manier van denken, een andere manier van leven en zelfs een ander landschap dan het onze.’ Hij besloot zijn artikel als volgt: ‘Voor sommigen onder ons klinkt zijn muziek waarschijnlijk als een gedicht dat gereciteerd wordt in een taal die ze niet begrijpen.’

Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Jäger March,op 91 a

Beluister het volledig fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
Sibelius’ status als ‘nationale componist van Finland’ wordt door muzikanten en muziekwetenschappers vandaag veel kritischer benaderd. Kunnen we zijn muziek niet beter begrijpen als we ze in een minder nationalistisch en heroïsch licht proberen te zien? Het 20e-eeuwse beeld van Sibelius, zoals we dat in veel standbeelden en portretten terugvinden – onwankelbaar, met een sterke kaaklijn en een vastberaden blik in de ogen – lijkt bovendien een product van de Koude Oorlog. Finland bekleedde een positie in de frontlinie, op de grens met de Sovjet-Unie. En Sibelius’ muziek weerklonk in die context als een laatste culturele bolwerk tegen de invasie van het Rode Leger, dat minder dan één generatie nadat de Finse onafhankelijkheid was uitgeroepen alweer delen van Finland had bezet.

Ga naar de eerste pagina
De gelijkstelling tussen Sibelius’ muziek en Fins nationalisme stond de waardering voor zijn werk soms ook in de weg. De bekende Duitse filosoof en muziekcriticus Theodor Adorno publiceerde in 1938 een artikel vol stevige sneren aan het adres van Sibelius’ muziek. Ze was volgens hem ‘triviaal en betekenisloos’ en ‘verwarde esthetische vormloosheid met de stem van de natuur’. Sibelius’ muziek was in de ogen van Adorno niet meer dan een makkelijk verteerbaar consumptieartikel, aangepast aan de smaak van de massa. Tien jaar later herhaalde Adorno nog eens dezelfde argumenten, maar hij voegde er een nog pijnlijkere noot aan toe. Nadat de wereld had gezien waartoe het nationalisme van de nazi’s had geleid, konden we dan nog met onschuldige oren genieten van de Finse Blut und Boden in Sibelius’ muziek?
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Arnold Schoenberg - String Quartet No. 2, IV

Beluister het volledig fragement

0:00
/
0:00
Start audio now
Op het moment dat Sibelius in Järvenpää zijn ideeën voor de Vijfde symfonie bijeen krabbelde, had Arnold Schönberg in Wenen de wereld van de muziek voorgoed veranderd met zijn radicale, atonale toonspraak. Sibelius bleef te midden van al dat dissonante tumult trouw aan de welluidende akkoorden van vroeger. Dat maakte hem in de ogen van veel muziekcritici hopeloos ‘ouderwets’. Hij leek wel een romanticus die verdwaald was geraakt in de 20e eeuw. Pas toen er meer postmoderne winden doorheen de geesten waaiden, leek men te ontdekken dat Sibelius’ muziek misschien op een totaal andere manier vernieuwend was, met name op het vlak van vorm en structuur. Dat alles maakt dat er vandaag veel meer dan één bril is om naar Sibelius en zijn muziek te kijken. Gelukkig maar.

Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina

De kracht van zwanen

Niemand die niet glimlachend buitenkomt na het beluisteren van Sibelius’ Vijfde symfonie. Ze staat dan ook bol van levenslust, verwachting en triomfantelijke kracht. Voor veel oren in het publiek was de Vijfde symfonie destijds een opluchting na de moeilijk te verteren Vierde symfonie. In dat laatste werk had Sibelius zijn experimenten met het modernisme tot voltooiing gebracht: ze klonk donker, dissonant en onheilspellend. Voor andere luisteraars was en is de Vijfde symfonie dan weer een teleurstelling. Het leek alsof Sibelius geproefd had van een radicale moderniteit en dan op zijn stappen terugkeerde.
Ga naar de eerste pagina
Sluiten
Beluister Sibelius' Vierde Symfonie
Ga naar de eerste pagina
De glorieuze toon van de Vijfde symfonie staat in schril contrast tot de moeilijke jaren waarin ze tot stand kwam. Sibelius keerde net terug van een succesvolle tournee in de Verenigde Staten, toen hij vernam dat er oorlog op komst was. Helsinki lag weliswaar ver van het front, toch had de oorlog grote gevolgen voor Sibelius’ dagelijkse leven. De betalingen van zijn auteursrechten, afkomstig van verschillende, grote Europese uitgeverijen, vielen volledig stil. Daardoor zag hij zich genoodzaakt om in een hoog tempo kleinere werken aan te leveren die lokaal door Finse uitgevers op de markt konden worden gebracht. Hij schreef om den brode, op de hielen gezeten door voortdurende financiële zorgen, terwijl in zijn hoofd de ideeën voor de Vijfde symfonie volop aan het gisten waren.
Ga naar de eerste pagina
Tegelijkertijd betekenden de oorlogsjaren een periode van totale afzondering voor Sibelius. De wereld onderging ingrijpende veranderingen, terwijl hij, ver van het geweld, aan de oever van het Tuusula-meer naar het verglijden van de tijd keek. Hij noteerde thema’s voor wel drie verschillende symfonieën, maar had geen uitgever en dus ook geen haast. Een eerste versie van de Vijfde symfonie was klaar in 1915, ter gelegenheid van Sibelius’ vijftigste verjaardag. Tijdens het componeren schreef hij aan zijn vriend Axel Carpelan: ‘Wat een ellende … Maar ik zie wel al de berg voor me, die ik zal beklimmen. (…) God opent zijn deuren voor een enkel moment en zijn orkest speelt de Vijfde symfonie.’
Ga naar de eerste pagina
In de jaren erna zou Sibelius de hele symfonie nog verschillende keren herwerken tot hij uiteindelijk pas in 1919 een versie klaar had waar hij zelf vrede mee kon nemen. Ondertussen had Finland zich losgescheurd van Rusland en hadden Sibelius en zijn vrouw de moeilijke maanden van de Russische Burgeroorlog overleefd. Honger, voortdurende onzekerheid en de dood van Sibelius’ dierbare vriend Axel Carpelan hadden een hoge emotionele tol geëist. Sibelius bevond zich op een absoluut dieptepunt, maar besloot – ter nagedachtenis van Carpelan – de Vijfde symfonie eindelijk volledig af te werken. Met de triomfantelijke ontvangst van het werk leek het alsof er eindelijk een bladzijde kon worden omgeslagen.
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Symphony No. 5 in E-flat Major, Op. 82

Beluister het volledig fragement

0:00
/
0:00
Start audio now
In zijn dagboeken noteerde Sibelius geregeld hoe de natuur rondom Ainola hem sferen en muzikale ideeën influisterde voor zijn Vijfde symfonie. De melodie uit het tweede deel had hij te danken aan de herfstzon en de prachtige, voorbijgaande kleuren van een seizoen vol afscheid, zo noteerde hij in oktober 1914. In april 1915 beschreef hij dan weer wat een diepe schoonheid hij ervoer bij het zien van zestien zwanen die om zijn hoofd cirkelden en daarna in de nevel van een opkomende zon verdwenen. ‘Een van de mooiste momenten uit mijn leven’, schreef hij. Een half jaar eerder had hij een thema opgeschreven dat hij wilde gebruiken voor de symfonie en dat hij vanaf dan de ‘zwanenhymne’ besloot te noemen. De zwanenhymne zou hij uiteindelijk als een rode draad door de hele symfonie weven.

Ga naar de eerste pagina
Sibelius hield van herhaling. In zijn muziek hoor je vaak korte melodietjes die eindeloos om zichzelf heen cirkelen en de tijd schijnbaar tot stilstand brengen. In de Vijfde symfonie tilde Sibelius die aanpak naar een hoger plan. Alle motieven en thema’s in deze symfonie lijken wel broers en zussen van elkaar. Ze klikken in elkaar als een complexe 3D-puzzel. De thema’s zitten bovendien in een constante maalstroom van kleur- en karakterveranderingen. Zo drijf je als luisteraar van de ene golf naar de andere, met een duidelijk gevoel voor richting – zelfs als je die richting niet bewust gewaar wordt. Daarbovenop plaatste Sibelius, zoals steeds, zijn microscopische gevoel voor de vele kleuren en texturen van het orkest. Alsof je met een vergrootglas naar de natuur kijkt, zo klinkt het.
Ga naar de eerste pagina

Je luistert naar Sibelius - Symphony No. 5

Beluister het volledig fragment

0:00
/
0:00
Start audio now
In het eerste deel van de symfonie word je meteen Sibelius’ mysterieuze klankwereld in gelokt. De hoorns lanceren een weemoedige oproep tot actie, zo lijkt het wel, terwijl de pauken verwachtingsvol roffelen. Geleidelijk aan ontstaat er een melodie in de hobo’s en de dwarsfluiten die aan de energieke zang van vogels doet denken. De strijkers gooien zich al snel in de strijd met nog een andere melodie. Doorheen de hele eerste beweging worden de verwantschappen tussen al die verschillende thema’s en melodieën langzaamaan duidelijk. Ze worden aan elkaar geregen in een voortdurend versnellend tempo. De hoorns leiden met forse tred deze beweging naar zijn einde. De slotnoten hangen als luide vragen in de lucht en wijzen de luisteraar de weg naar het tweede deel.

Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start audio now
Het tweede deel van de symfonie drijft op de kracht van een vrolijke, bijna naïeve melodie die doorheen de hele beweging op telkens nieuwe manieren naar voren wordt gebracht. In het begin weerklinkt de melodie afwisselend bij de fluiten, dan bij de strijkers, in korte, donzig huppelende noten. Wat verder gaan de strijkers de eenvoudige melodie omspelen met heen en weer slingerende noten. De sfeer evolueert van voorzichtig, naar vrolijk en rapsodisch. Om dan plots om te slaan naar onheilspellende tristesse en even snel weer terug te kantelen. Hier en daar flikkert de zwanenhymne al even op. Bittere dissonanten in de koperblazers zetten alles op losse sporen. De strijkers mogen op het einde romantisch uithalen, de houtblazers besluiten uiterst zakelijk.

Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start audio now
In het derde deel weerklinkt, na een zenuwachtig dwarrelende intro van de strijkers, uiteindelijk de zwanenhymne in haar volle glorie, vertolkt door de hoorns. Het thema beschrijft een soort van schommelbeweging: telkens heen en weer tussen hoog en laag. Het einde van het thema mondt uit in het begin van het thema en zo krijgt de luisteraar het gevoel dat het eeuwig zou kunnen doorgaan. Vanaf nu eist de zwanenhymne haar verdiende hoofdrol op. Het thema reist doorheen alle instrumentengroepen. Nu eens als melodie, dan weer als onderliggende begeleiding. Nu eens nerveus, dan weer rustig en melodieus. Wanneer de harmonie na lange tijd eindelijk weer in de vertrouwde thuisbasis landt, volgen nog zes fikse explosies van klanken. En dan: het verbijsterende einde.

Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina
Omlaag schuiven om verder te gaan Swipe to continue
Vegen om verder te gaan